Thông tư 96/2015/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 22/06/2015 là văn bản hướng dẫn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) quan trọng nhất trong giai đoạn 2015–2025, sửa đổi và bổ sung toàn diện cho Thông tư 78/2014/TT-BTC. Từ cách xác định chi phí được trừ tại Điều 4, chính sách ưu đãi thuế, đến các quy định chuyển tiếp – đây là những nội dung mà kế toán doanh nghiệp cần nắm vững để quyết toán chính xác và tránh rủi ro khi thanh tra thuế.

Khái quát về Thông tư 96/2015/TT-BTC

Thông tư 96/2015/TT-BTC được ban hành nhằm hướng dẫn thi hành Nghị định 12/2015/NĐ-CP của Chính phủ về thuế TNDN, đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung của Thông tư 78/2014/TT-BTC – văn bản hướng dẫn thuế TNDN trước đó. Văn bản chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 06/08/2015 và áp dụng cho kỳ tính thuế TNDN từ năm 2015 trở đi.
Phạm vi tác động của thông tư này rất rộng, gồm cách xác định doanh thu và thu nhập tính thuế, danh mục chi phí được trừ và không được trừ, chính sách ưu đãi thuế theo địa bàn và lĩnh vực đầu tư. Đây là những thay đổi có lợi hơn cho doanh nghiệp so với quy định cũ, đặc biệt khi bãi bỏ nhiều mức khống chế chi phí không còn phù hợp thực tế.
Theo thông tin cập nhật, Thông tư 96/2015/TT-BTC chính thức hết hiệu lực thi hành từ ngày 12/03/2026 và được thay thế bởi Thông tư 20/2026/TT-BTC áp dụng cho kỳ tính thuế từ năm 2025. Do đó, việc hiểu đúng và đầy đủ các quy định của thông tư này vẫn có giá trị thực tiễn cao, đặc biệt khi xử lý các vụ thanh tra, kiểm tra thuế liên quan đến các kỳ trước.

Tham khảo thêm: Cập nhật quy định thuế mới 2025 – 2026 & chiến lược thích ứng

Các điểm mới về xác định doanh thu và thu nhập tính thuế

Thời điểm xác định doanh thu dịch vụ

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất tại Thông tư 96/2015/TT-BTC là cách xác định thời điểm ghi nhận doanh thu từ cung ứng dịch vụ. Theo quy định mới, thời điểm xác định doanh thu là khi hoàn thành việc cung ứng dịch vụ hoặc hoàn thành từng phần việc cho người mua, không phụ thuộc vào thời điểm phát hành hóa đơn. Điều này yêu cầu kế toán theo dõi chặt chẽ tiến độ thực hiện hợp đồng dịch vụ, tránh tình trạng doanh thu thực tế và doanh thu kê khai bị lệch pha.

Bù trừ lỗ giữa các hoạt động kinh doanh

Đây là một điểm mới có lợi đáng kể cho doanh nghiệp. Thông tư 96/2015/TT-BTC cho phép bù trừ số lỗ từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản, dự án đầu tư với lãi của hoạt động sản xuất kinh doanh trong cùng kỳ tính thuế. Sau khi bù trừ, nếu vẫn còn lỗ thì phần lỗ còn lại tiếp tục được chuyển sang các năm tiếp theo trong thời hạn quy định. Trước đây, theo Thông tư 78/2014, các khoản lỗ này phải theo dõi riêng biệt và không được phép bù trừ lẫn nhau.

Thu nhập từ đầu tư tại nước ngoài

Đối với doanh nghiệp Việt Nam có hoạt động đầu tư ra nước ngoài, thu nhập từ dự án nước ngoài được kê khai vào quyết toán của năm có chuyển phần thu nhập về nước. Một điểm quan trọng cần lưu ý: lỗ từ dự án đầu tư ở nước ngoài không được phép trừ vào thu nhập chịu thuế trong nước. Đây là giới hạn rõ ràng tránh việc doanh nghiệp lợi dụng cơ chế bù trừ để giảm nghĩa vụ thuế.

Đọc thêm: Sự đổi mới khác biệt Thông tư 99/2025/TT-BTC so với quy định kế toán cũ

Sửa đổi quan trọng về chi phí được trừ theo Điều 4

Điều 4 của Thông tư 96/2015/TT-BTC là phần được tra cứu nhiều nhất trong thực tiễn quyết toán, bởi đây là điều khoản quy định chi tiết về các khoản chi phí được trừ và không được trừ khi tính thuế TNDN.

Bãi bỏ các mức khống chế chi phí
Theo khoản 2 Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC, một loạt mức khống chế chi phí được bãi bỏ hoàn toàn. Cụ thể, mức khống chế 15% đối với chi phí quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại không còn áp dụng – doanh nghiệp được trừ toàn bộ phần chi phí này nếu có hóa đơn, chứng từ hợp lệ và phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh. Tương tự, mức khống chế đối với chi trang phục bằng hiện vật và phụ cấp công tác phí cũng được bãi bỏ, thay vào đó áp dụng theo quy chế tài chính hoặc quy chế nội bộ của từng doanh nghiệp.
Đây là điểm thay đổi trực tiếp ảnh hưởng đến cấu trúc chi phí và lợi nhuận chịu thuế của doanh nghiệp. Việc hiểu đúng điểm mới của Thông tư 96/2015/TT-BTC ở nội dung này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí hợp lệ một cách đáng kể.

Chi phúc lợi cho người lao động – Khoản 2.9 và 2.30 Điều 4
Theo khoản 2.9 Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC, văn bản quy định rõ 08 khoản chi phúc lợi trực tiếp cho người lao động được tính vào chi phí được trừ, bao gồm: hỗ trợ đám hiếu, hỉ; chi phí tổ chức nghỉ mát; hỗ trợ điều trị bệnh hiểm nghèo; hỗ trợ bổ sung kiến thức học tập; chi hỗ trợ gia đình người lao động bị ảnh hưởng thiên tai; khen thưởng con em có thành tích học tập tốt; hỗ trợ chi phí đi lại ngày lễ tết; và trợ cấp khó khăn cho người lao động.
Tuy nhiên, điểm mấu chốt tại khoản 2.30 Điều 4 là tổng chi phúc lợi không được vượt quá 01 tháng lương bình quân thực tế thực hiện trong năm tính thuế. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến sai sót khi quyết toán thuế TNDN.

Các lỗi này cũng nằm trong nhóm sai sót phổ biến đã được tổng hợp tại bài viết Sai sót phổ biến khi áp dụng quy định kế toán mới, doanh nghiệp nên rà soát định kỳ.

Chi phí bảo hiểm nhân thọ và quỹ hưu trí tự nguyện
Khoản 2.2 Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC quy định chi mua bảo hiểm nhân thọ cho người lao động được tính vào chi phí được trừ, với điều kiện phải ghi rõ điều kiện hưởng và mức hưởng trong hợp đồng lao động hoặc quy chế tài chính nội bộ. Mức khống chế cho khoản trích nộp quỹ hưu trí tự nguyện, bảo hiểm hưu trí tự nguyện và bảo hiểm nhân thọ là không quá 3 triệu đồng/tháng/người. Đây là điểm tại khoản 2.5 và 2.7 Điều 4 mà nhiều doanh nghiệp vẫn áp dụng sai khi chưa nắm rõ mức trần cụ thể.

Khấu hao tài sản cố định – Khoản 2.2 và Điều 11
Theo Điều 11 Thông tư 96/2015/TT-BTC, tài sản cố định (TSCĐ) phục vụ người lao động như nhà trẻ, thư viện, khu thể thao được bổ sung vào danh mục được tính khấu hao vào chi phí hợp lệ. TSCĐ tạm dừng do sản xuất mùa vụ dưới 9 tháng, hoặc đang sửa chữa, di dời dưới 12 tháng vẫn được trích khấu hao trong thời gian này – điều mà quy định cũ chưa hướng dẫn rõ ràng.
Riêng với xe ô tô dưới 9 chỗ ngồi, thông tư tiếp tục duy trì mức khống chế khấu hao tương ứng với phần nguyên giá vượt trên 1,6 tỷ đồng không được tính vào chi phí được trừ. Đây là điều khoản tại khoản 2.4 được nhiều doanh nghiệp có xe công vụ quan tâm tra cứu.

Việc hạch toán và khấu hao tài sản cần đồng bộ với hệ thống tài khoản mới, có thể tham khảo thêm tại Cập nhật bảng tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Đơn giản hóa hồ sơ tổn thất tài sản
Một cải tiến về thủ tục hành chính đáng ghi nhận: theo quy định sửa đổi tại Thông tư 96/2015/TT-BTC, doanh nghiệp không còn phải gửi văn bản giải trình cho cơ quan thuế về tài sản, hàng hóa bị tổn thất do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn để được tính vào chi phí được trừ. Thay vào đó chỉ cần lưu hồ sơ nội bộ đầy đủ theo quy định.

Cập nhật chính sách ưu đãi thuế TNDN

Ưu đãi cho dự án đầu tư mở rộng giai đoạn 2009–2013
Theo Thông tư 96/2015/TT-BTC, các dự án đầu tư mở rộng được thực hiện trong giai đoạn 2009–2013 mà trước đây không được hưởng ưu đãi thuế do vướng mắc về điều kiện, nay được hưởng ưu đãi cho phần thời gian còn lại kể từ kỳ tính thuế năm 2015. Đây là quy định chuyển tiếp quan trọng, giúp tháo gỡ vướng mắc cho nhiều doanh nghiệp đã đầu tư mở rộng nhưng chưa được hưởng ưu đãi đúng hạn.

Ưu đãi theo địa bàn và quy mô dự án
Thông tư làm rõ ưu đãi đối với hoạt động dịch vụ vận tải căn cứ theo địa bàn thành lập dự án, không theo địa bàn hoạt động thực tế – một điểm thường gây nhầm lẫn trong thực tiễn kê khai. Đối với dự án có quy mô vốn đầu tư tối thiểu 12.000 tỷ đồng, giải ngân không quá 5 năm, được áp dụng thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm.

Ưu đãi cho doanh nghiệp công nghệ cao
Doanh nghiệp công nghệ cao được hưởng ưu đãi đối với thu nhập từ hoạt động công nghệ cao và các khoản thu nhập liên quan trực tiếp. Đây là chính sách khuyến khích quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghệ.

Doanh nghiệp nên đối chiếu thêm với các cập nhật tại bài viết Cập nhật luật thuế thu nhập doanh nghiệp và những thay đổi quan trọng để đảm bảo áp dụng đúng điều kiện ưu đãi.

Các sai sót phổ biến khi quyết toán theo Thông tư 96

Qua thực tiễn kiểm tra và thanh tra thuế, đây là những nhóm sai sót xuất hiện thường xuyên nhất khi doanh nghiệp áp dụng Thông tư 96/2015/TT-BTC. Nắm rõ các lỗi này giúp kế toán chủ động rà soát hồ sơ trước khi nộp quyết toán, tránh bị truy thu và phạt chậm nộp.

Bỏ sót doanh thu dịch vụ đã hoàn thành nhưng chưa xuất hóa đơn
Đây là sai sót phát sinh trực tiếp từ quy định mới về thời điểm xác định doanh thu. Theo Thông tư 96/2015/TT-BTC, doanh thu dịch vụ phải được ghi nhận khi hoàn thành việc cung ứng dịch vụ, không phụ thuộc vào thời điểm xuất hóa đơn. Nhiều doanh nghiệp vẫn giữ thói quen cũ: chỉ ghi nhận doanh thu khi có hóa đơn, dẫn đến tình trạng doanh thu kỳ này bị dịch chuyển sang kỳ sau. Hậu quả là số liệu doanh thu trên tờ khai thuế TNDN không khớp với tờ khai VAT, tạo ra mâu thuẫn dữ liệu mà cơ quan thuế dễ phát hiện khi đối chiếu chéo.

Hạch toán chi phí không đủ điều kiện được trừ
Theo khoản 1 Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC, để được tính vào chi phí hợp lệ, một khoản chi phải đồng thời đáp ứng ba điều kiện: thực tế phát sinh và liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh; có đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp; và có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên. Sai sót thường gặp bao gồm hạch toán chi phí mang tính cá nhân vào chi phí doanh nghiệp (xăng xe, điện thoại cá nhân, chi phí ăn uống không liên quan đến kinh doanh), hoặc thanh toán tiền mặt cho các hóa đơn lớn mà quên giữ chứng từ chuyển khoản.

Chi lương hạch toán vượt thực chi và chi phúc lợi vượt định mức
Đây là điểm kiểm tra trọng tâm của hầu hết các đợt thanh tra thuế. Về tiền lương, theo khoản 2.5 Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC, khoản tiền lương, tiền công chỉ được trừ khi thực tế đã chi trả và có đủ chứng từ. Nếu doanh nghiệp hạch toán chi phí lương theo hợp đồng nhưng thực tế trả thấp hơn hoặc chưa chi, phần chênh lệch sẽ bị loại khỏi chi phí được trừ. Về phúc lợi, theo khoản 2.9 Điều 4, tổng chi phúc lợi không được vượt 1 tháng lương bình quân thực tế trong năm tính thuế – mức này nhiều doanh nghiệp tính sai do nhầm giữa lương bình quân theo hợp đồng và lương bình quân thực chi.

Xác định sai điều kiện hưởng ưu đãi thuế
Sai sót này thường gặp ở hai nhóm doanh nghiệp. Nhóm thứ nhất là các đơn vị kinh doanh vận tải hoặc dịch vụ có nhiều địa điểm hoạt động: theo Thông tư 96/2015/TT-BTC, ưu đãi thuế căn cứ theo địa bàn thành lập dự án, không phải địa bàn hoạt động thực tế – dẫn đến nhiều doanh nghiệp áp sai mức ưu đãi khi hoạt động ở vùng khuyến khích nhưng trụ sở đăng ký không thuộc địa bàn đó. Nhóm thứ hai là các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực xã hội hóa (giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao): điều kiện hưởng ưu đãi yêu cầu đáp ứng danh mục và tiêu chí cụ thể theo từng lĩnh vực, không phải mọi hoạt động trong ngành đều được ưu đãi tự động.

Không xử lý đúng phần lỗ được bù trừ và chuyển lỗ
Theo quy định sửa đổi tại Thông tư 96/2015/TT-BTC, lỗ từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản và dự án đầu tư được phép bù trừ với lãi từ hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, nhiều kế toán vẫn theo dõi riêng biệt theo cách cũ, bỏ mất cơ hội giảm thu nhập tính thuế hợp pháp. Ngược lại, một số doanh nghiệp lại chuyển lỗ vượt thời hạn quy định 5 năm hoặc chuyển lỗ không đúng nguồn phát sinh – đây cũng là lỗi dễ bị phát hiện khi cơ quan thuế kiểm tra hồ sơ quyết toán nhiều năm liên tiếp.

Đồng thời, việc áp dụng Checklist hồ sơ quyết toán chi tiết và kinh nghiệm rà soát thực chiến giúp giảm đáng kể rủi ro bị truy thu.

Thông tư 96/2015/TT-BTC từng là nền tảng quan trọng trong quản lý thuế TNDN suốt nhiều năm, và vẫn còn giá trị áp dụng cho các kỳ quyết toán trước năm 2025 hoặc khi thanh tra các giai đoạn cũ. Tuy nhiên, từ năm 2026, khung pháp lý đã chuyển sang quy định mới, đòi hỏi doanh nghiệp phải cập nhật kịp thời để tránh sai sót và rủi ro truy thu.

Nếu doanh nghiệp chưa từng rà soát toàn bộ chi phí theo Điều 4 Thông tư 96, Giải pháp kế toán thuế toàn diện cho doanh nghiệp là bước cần thiết để kiểm soát rủi ro trước kỳ thanh tra.

Việc hiểu đúng quy định cũ và áp dụng chính xác quy định mới là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp nên chủ động rà soát hệ thống thuế và cân nhắc sử dụng dịch vụ kế toán thuế để đảm bảo tuân thủ và kiểm soát rủi ro hiệu quả.