1. Tổng quan

Trong năm 2025, ngành điện mặt trời Việt Nam thể hiện sự phân hóa rõ rệt giữa hai phân khúc chính: điện mặt trời mái nhà và điện mặt trời trang trại. Trong bối cảnh cam kết Net Zero vào năm 2050 và Quy hoạch điện VIII (QHĐ VIII), điện mặt trời tiếp tục là nguồn năng lượng tái tạo chủ lực, nhưng tốc độ phát triển phụ thuộc mạnh mẽ vào chính sách. 

• Điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN): Sau một thời gian dài chờ đợi, khung pháp lý cho ĐMTMN đã rõ ràng hơn với việc ban hành Nghị định 58/2025/NĐ-CP vào tháng 3/2025. Nghị định này khuyến khích phát triển ĐMTMN tự sản xuất tự tiêu và cho phép bán điện dư thừa lên lưới ở một mức độ nhất định. Điều này đã tạo ra động lực mới cho các hộ gia đình và doanh nghiệp, thúc đẩy sự tăng trưởng trở lại của phân khúc này, dù tốc độ không còn bùng nổ như giai đoạn trước 2020.

• Điện mặt trời trang trại: Phân khúc này gần như đình trệ trong năm 2025 do cơ chế giá FIT đã hết hiệu lực từ lâu. Các dự án mới chưa được triển khai rộng rãi do vướng mắc trong việc đàm phán giá và chờ đợi cơ chế đấu thầu mới. Một số dự án có công suất lớn đã được vận hành từ giai đoạn trước vẫn tiếp tục hoạt động, nhưng gặp khó khăn về truyền tải. 

2. Những điểm nổi bật và chính sách quan trọng trong năm 2025

• Chính sách mới cho ĐMTMN: Nghị định 58/2025/NĐ-CP được xem là bước đột phá, cởi trói cho ĐMTMN, cho phép cả hộ gia đình và doanh nghiệp tham gia vào quá trình chuyển đổi năng lượng. Cơ chế này cũng mở ra khả năng cho mô hình "cho thuê điện mặt trời mái nhà" tại các khu công nghiệp.

• Khung giá phát điện: Bộ Công Thương ban hành khung giá phát điện cho các nhà máy điện mặt trời vào tháng 4/2025, tạo cơ sở cho việc đàm phán giá PPA giữa các nhà đầu tư và EVN.

• Mục tiêu tăng trưởng: Theo các báo cáo đầu năm 2025, công suất lắp đặt điện mặt trời tại Việt Nam đạt khoảng 16 GW. Điều này củng cố vị thế của Việt Nam là một trong những thị trường điện mặt trời hàng đầu Đông Nam Á. 

3. Thách thức lớn hiện tại

• Hạ tầng lưới điện: Tương tự như điện gió, tình trạng quá tải lưới điện vẫn là rào cản lớn nhất. Công suất lắp đặt điện mặt trời tăng nhanh hơn năng lực truyền tải, dẫn đến việc phải giảm phát tại nhiều dự án.

• Giá bán điện dư thừa: Việc EVN mua lại điện dư thừa từ các hệ thống ĐMTMN có thể chưa thực sự hấp dẫn về giá, khiến hiệu quả đầu tư giảm sút đối với một số nhà đầu tư nhỏ.

• Thủ tục và quy định: Dùđã có những cải thiện, quy trình thủ tục pháp lý cho cả ĐMTMN và các dự án lớn vẫn còn phức tạp và cần được tinh giản hơn nữa. 

Dự báo ngành điện mặt trời Việt Nam 2026-2030

1. Triển vọng tăng trưởng

• ĐMTMN là trọng tâm: Giai đoạn 2026-2030 sẽ chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của ĐMTMN, đặc biệt là tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp và hộ gia đình. Đây là trọng tâm của Quy hoạch điện VIII và sẽ được thúc đẩy với các chính sách khuyến khích.

• Cơ chế đấu thầu cho điện mặt trời trang trại: Dự kiến cơ chế đấu thầu cạnh tranh sẽ được triển khai hiệu quả hơn trong giai đoạn này, mở đường cho việc triển khai các dự án điện mặt trời trang trại quy mô lớn một cách có kiểm soát và bền vững hơn.

• Phát triển công nghệ và lưu trữ: Công nghệ pin lưu trữ (BESS) sẽ ngày càng hoàn thiện và giá thành giảm, giúp giải quyết bài toán không ổn định của nguồn điện mặt trời, đảm bảo cung cấp điện liên tục và hiệu quả. 

2. Mục tiêu theo Quy hoạch điện VIII

Theo QHĐ VIII điều chỉnh, mục tiêu công suất điện mặt trời vào năm 2030 là 8.736 MW. Mặc dù mục tiêu này có thể thấp hơn so với tiềm năng kỹ thuật (khoảng 963.000 MW), nhưng nó thể hiện định hướng phát triển thận trọng, ưu tiên ổn định lưới điện và hiệu quả đầu tư. 

• ĐMTMN tự sản tự tiêu: Mục tiêu tăng thêm 150 MW công suất ĐMTMN trong giai đoạn 2026-2030 cho thấy sự tập trung vào nguồn điện phân tán này. Theo báo cáo từ SGGP, cần khoảng 42.000 tỷ đồng để phát triển ĐMTMN trong giai đoạn này.

• Điện mặt trời tập trung: Công suất các nhà máy điện mặt trời tập trung sẽ tăng thêm khoảng 2.195 MW trong giai đoạn 2026-2030. 

3. Rủi ro và thách thức tiềm ẩn

• Thách thức về vốn và công nghệ: Các nhà phát triển sẽ cần nguồn vốn lớn và công nghệ tiên tiến để đầu tư vào các dự án mới, đặc biệt là khi cơ chế đấu thầu được áp dụng.

• Biến động chính sách: Mặc dù đã có những chính sách rõ ràng hơn, những thay đổi bất ngờ vẫn có thể gây rủi ro cho nhà đầu tư.

• Áp lực lên lưới điện: Việc tích hợp một lượng lớn điện mặt trời vào hệ thống vẫn sẽ gây áp lực lên lưới điện, đòi hỏi phải tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào nâng cấp và mở rộng lưới điện thông minh.

Kết luận

Ngành điện mặt trời Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển bền vững hơn sau thời kỳ tăng trưởng nóng. Năm 2025 là năm bản lề với sự rõ ràng hơn về chính sách cho điện mặt trời mái nhà, mở ra triển vọng tăng trưởng ổn định. Trong giai đoạn 2026-2030, trọng tâm sẽ là ĐMTMN tự sản tự tiêu và việc triển khai các dự án mới thông qua cơ chế đấu thầu, cùng với việc nâng cấp hạ tầng lưới điện, đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu năng lượng xanh và Net Zero.