Sai sót phổ biến khi áp dụng quy định kế toán mới đang trở thành vấn đề trọng yếu khi doanh nghiệp chuyển sang Thông tư 99/2025/TT-BTC và các chuẩn mực quốc tế. Nếu không hiểu đúng bản chất, sai lệch số liệu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến báo cáo tài chính, nghĩa vụ thuế và rủi ro kiểm toán.

Bối cảnh chuyển đổi và rủi ro sai lệch số liệu

Việc áp dụng quy định mới không chỉ là thay đổi kỹ thuật, mà là thay đổi cách doanh nghiệp ghi nhận và phản ánh giao dịch. Trong giai đoạn đầu, nhiều doanh nghiệp gặp tình trạng chênh lệch lớn giữa lợi nhuận kế toán và dòng tiền thực tế.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ sai sót áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC và lỗi thường gặp khi áp dụng IFRS, đặc biệt khi doanh nghiệp chưa kịp điều chỉnh tư duy từ “ghi nhận theo dòng tiền” sang “ghi nhận theo bản chất giao dịch”.

Điều này dẫn đến việc số liệu báo cáo không phản ánh đúng hiệu quả kinh doanh, làm gia tăng rủi ro kiểm toán khi áp dụng quy định kế toán mới.

Đọc thêm: Áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS

Sai sót trong ghi nhận doanh thu và chi phí

Một trong những sai sót phổ biến khi áp dụng quy định kế toán mới là cách ghi nhận doanh thu chưa đúng bản chất.

Theo quy định mới, doanh thu phải tuân thủ nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo bản chất giao dịch Thông tư 99, tức là ghi nhận khi nghĩa vụ được thực hiện, không phụ thuộc vào dòng tiền thu được.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn ghi nhận theo thời điểm thu tiền hoặc xuất hóa đơn, dẫn đến sai lệch lớn giữa báo cáo và thực tế vận hành.

Các hợp đồng phức tạp thường không được xử lý đúng. Việc phân bổ giá trị hợp đồng cho từng nghĩa vụ thực hiện chưa chính xác khiến doanh thu bị ghi nhận sai kỳ hoặc sai giá trị.

Một lỗi khác là không tách riêng các khoản thuế gián thu khỏi doanh thu, làm sai lệch chỉ tiêu doanh thu thuần.

Tìm hiểu thêm: Cập nhật quy định mới thuế giá trị gia tăng cho doanh nghiệp

Sai sót trong đánh giá tài sản và nợ phải trả

Sai sót không chỉ xảy ra ở doanh thu mà còn xuất hiện trong việc đo lường tài sản và nghĩa vụ tài chính.

Nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ việc trích lập dự phòng hoặc ghi nhận tổn thất tài sản. Điều này khiến báo cáo tài chính phản ánh giá trị cao hơn thực tế.

Đặc biệt, các chuẩn mực mới yêu cầu đánh giá lại tài sản và nợ phải trả theo giá trị hợp lý trong một số trường hợp. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì cách tiếp cận cũ theo giá gốc, dẫn đến sai lệch đáng kể.

Với các giao dịch thuê tài sản hoặc công cụ tài chính, việc đo lường không chính xác có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và lợi nhuận.

Sai sót kỹ thuật và vận hành hệ thống

Bên cạnh sai sót chuyên môn, các lỗi vận hành cũng là nguyên nhân phổ biến. Việc sử dụng công cụ thủ công hoặc chưa cập nhật hệ thống kế toán theo quy định mới dẫn đến sai lệch trong tính toán. Nhiều doanh nghiệp chưa kịp điều chỉnh hệ thống tài khoản theo quy định, dẫn đến hạch toán sai bản chất.

Sai sót về thời điểm lập hóa đơn hoặc ghi nhận giao dịch có thể gây ra sự khác biệt giữa doanh thu kế toán và doanh thu tính thuế năm 2026, làm phát sinh rủi ro về thuế và xử phạt hành chính.

Cách khắc phục và điều chỉnh báo cáo tài chính

Để xử lý sai sót phổ biến khi áp dụng quy định kế toán mới, doanh nghiệp cần tiếp cận theo hướng có hệ thống thay vì xử lý từng lỗi riêng lẻ.

Cần xác định tính chất và mức độ sai sót. Một sai sót được coi là trọng yếu nếu có thể ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng báo cáo tài chính. Việc phân loại đúng giúp lựa chọn phương pháp điều chỉnh phù hợp.

Với sai sót trọng yếu liên quan đến các kỳ trước, doanh nghiệp cần thực hiện điều chỉnh hồi tố sai sót kế toán trọng yếu. Điều này bao gồm việc điều chỉnh lại số liệu quá khứ như thể sai sót chưa từng xảy ra, đồng thời cập nhật số dư đầu kỳ.

Trong khi đó sai sót không trọng yếu hoặc thay đổi ước tính, doanh nghiệp có thể ghi nhận điều chỉnh vào kỳ hiện tại mà không cần hồi tố. Việc điều chỉnh cần được thực hiện đồng bộ giữa kế toán và thuế để đảm bảo không phát sinh chênh lệch không cần thiết.

Tìm hiểu thêm: Mẫu báo cáo nhanh tình hình tài chính kế toán

Xử lý chênh lệch giữa kế toán và thuế

Một vấn đề phổ biến khi áp dụng quy định mới là sự khác biệt giữa số liệu kế toán và nghĩa vụ thuế.

Do các nguyên tắc ghi nhận khác nhau, đặc biệt trong bối cảnh thay đổi quy định, doanh nghiệp thường gặp tình trạng sự khác biệt giữa doanh thu kế toán và doanh thu tính thuế năm 2026.

Để xử lý, doanh nghiệp cần theo dõi riêng các khoản chênh lệch, đồng thời điều chỉnh khi lập tờ khai quyết toán thuế. Việc này giúp đảm bảo vừa tuân thủ chuẩn mực kế toán, vừa đáp ứng yêu cầu của cơ quan thuế.

Đọc thêm: Thời hạn tạm nộp thuế TNDN 2026 & quy định mới nhất

Yêu cầu thuyết minh và minh bạch sau điều chỉnh

Sau khi điều chỉnh, doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc cập nhật số liệu mà còn phải thực hiện thuyết minh đầy đủ.

Báo cáo cần trình bày rõ bản chất sai sót, giá trị điều chỉnh và ảnh hưởng đến từng khoản mục. Nếu không thể thực hiện hồi tố, doanh nghiệp cần giải thích lý do cụ thể.

Trong bối cảnh minh bạch tài chính ngày càng được siết chặt, việc thuyết minh không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là yếu tố ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp.

Giải pháp phòng ngừa sai sót lâu dài

Để hạn chế sai sót phổ biến khi áp dụng quy định kế toán mới, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm soát ngay từ đầu.

Cần đầu tư vào hệ thống công nghệ để tự động hóa quy trình ghi nhận và lập báo cáo. Khi dữ liệu được kiểm soát từ đầu vào, sai sót sẽ giảm đáng kể.

Đào tạo đội ngũ kế toán là yếu tố then chốt. Nhân sự cần hiểu rõ bản chất các chuẩn mực mới, đặc biệt là các nội dung liên quan đến doanh thu, tài sản và công cụ tài chính.

Việc phối hợp với chuyên gia kiểm toán hoặc tư vấn tài chính giúp doanh nghiệp rà soát định kỳ và phát hiện sai sót sớm trước khi trở thành rủi ro lớn.

Sai sót phổ biến khi áp dụng quy định kế toán mới không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà phản ánh mức độ sẵn sàng của hệ thống quản trị tài chính.

Trong bối cảnh sai sót áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC và lỗi thường gặp khi áp dụng IFRS ngày càng phổ biến, doanh nghiệp cần chủ động kiểm soát, hiểu đúng bản chất và áp dụng đúng phương pháp điều chỉnh.

Khi kiểm soát tốt từ đầu, doanh nghiệp không chỉ giảm rủi ro kiểm toán khi áp dụng quy định kế toán mới, mà còn nâng cao tính minh bạch và năng lực cạnh tranh dài hạn.